براساس یک مطالعه جدید و معتبر، مصرف منظم خامه و پنیر پرچرب با کاهش خطر ابتلا به زوال عقل طی یک دوره ۲۵ ساله مرتبط است. در مقابل، محصولات لبنی کم‌چرب و سایر فرآورده‌های لبنی ارتباط مشخصی با این کاهش خطر نشان نداده‌اند.
نتایج مطالعه ۲۵ ساله بر مصرف لبنیات پرچرب
این مطالعه کوهورت سوئدی روی نزدیک به ۲۸ هزار نفر انجام شده و نتایج آن در مجله Neurology به چاپ رسیده است. داده‌ها نشان می‌دهد افرادی که روزانه ۵۰ گرم یا بیشتر پنیر پرچرب مصرف می‌کردند، با کاهش خطر کلی زوال عقل و زوال عقل عروقی مواجه بودند.
همچنین، در افرادی که به‌طور میانگین حداقل ۲۰ گرم خامه پرچرب در روز مصرف می‌کردند، خطر کمتری برای ابتلا به زوال عقل مشاهده شد. با این حال، این مطالعه فواید مشابهی برای پنیر و خامه کم‌چرب یا کره ثبت نکرده است.
نقش تخمیر و ترکیبات مغذی در سلامت مغز
به گفته امیلی سونستد، دانشیار دانشگاه لوند، تفاوت اثرات پنیر و خامه پرچرب در مقایسه با شیر کامل به تفاوت‌های تغذیه‌ای باز می‌گردد. با فرایند تخمیر پنیر، ترکیبات زیست‌فعالی تولید می‌شود که می‌توانند بر کاهش التهاب و سلامت عروق خونی تأثیرگذار باشند.
علاوه بر این، پنیر پرچرب حاوی مواد مغذی حیاتی برای مغز از جمله ویتامین‌های محلول در چربی A، D و K2، ویتامین B12، فولات، ید، روی و سلنیوم است. خامه پرچرب نیز در الگوهای غذایی خاص اثرات محافظتی نشان داده است.
اهمیت کیفیت خوراک دام و منبع لبنیات
دکتر ریچارد آیزاکسون، متخصص مغز و اعصاب، تأکید می‌کند که منبع و کیفیت لبنیات حائز اهمیت است. رژیم غذایی گاو تعیین‌کننده ترکیبات شیر و در نهایت پنیر است. لبنیات حاصل از گاوهایی که تمام عمر از علف تغذیه کرده‌اند، مقادیر بالاتری از اسیدهای چرب امگا-۳ دارند. این اسیدهای چرب به‌طور ویژه‌ای برای مغز افراد در معرض خطر افت شناختی، محافظت‌کننده هستند.
تأثیر ژنتیک: نقش واریانت APOE ε4
یافته‌ها نشان داد ۱۵ تا ۲۰ درصد افراد دارای حداقل یک نسخه از واریانت ژنتیکی APOE ε4، از مصرف هیچ نوع لبنیاتی سودی نبردند. فواید مربوط به آلزایمر صرفاً در افراد فاقد این واریانت مشاهده شد و ارتباط روشن‌تری با زوال عقل عروقی وجود داشت. این امر نشان می‌دهد مسیر اثرگذاری لبنیات بیشتر به عوامل عروقی و متابولیک مرتبط است تا فرایندهای آمیلوئیدی. افراد دارای ژن APOE ε4 نسبت به چربی‌های اشباع حساس‌ترند و در صورت داشتن ریسک ژنتیکی بالا، باید در مصرف این چربی‌ها محتاط باشند.
سؤالات متداول
۱.آیا مصرف لبنیات کم‌چرب نیز خطر زوال عقل را کاهش می‌دهد؟
خیر، بر اساس این مطالعه ۲۵ ساله، لبنیات کم‌چرب، کره و شیر کامل ارتباط مشخصی با کاهش خطر زوال عقل نشان ندادند.
۲.مقدار مصرف مؤثر پنیر و خامه پرچرب در این مطالعه چقدر بوده است؟
افرادی که روزانه ۵۰ گرم یا بیشتر پنیر پرچرب و حداقل ۲۰ گرم خامه پرچرب مصرف می‌کردند، با کاهش خطر مواجه شدند.
۳.آیا مصرف پنیر پرچرب برای پیشگیری از آلزایمر در همه افراد مؤثر است؟
خیر. مطالعه نشان داد افرادی که دارای واریانت ژنتیکی APOE ε4 هستند، از مصرف هیچ نوعی از لبنیات در این زمینه سودی نبردند.
سخن پایانی
باید توجه داشت که این یک مطالعه مشاهده‌ای است و یافته‌های آن ثابت نمی‌کند که مصرف زیاد پنیر و خامه پرچرب مستقیماً از زوال عقل پیشگیری می‌کند. برای پیشگیری از آلزایمر نسخه واحدی وجود ندارد و مصرف این محصولات لبنی ممکن است نشانگر الگوهای غذایی و عوامل یک سبک زندگی گسترده‌تر در افراد باشد.
منبع:
Du, Yufeng et al. “High- and Low-Fat Dairy Consumption and Long-Term Risk of Dementia: Evidence From a 25-Year Prospective Cohort Study.” Neurology vol. 106,2 (2026): e214343. doi:10.1212/WNL.0000000000214343