فضای محصولات گیاهی در مقایسه با سالهای گذشته وارد دوره تعادل بازار شده است؛ جایی که محصولات لبنی سنتی و جایگزینهای آن در کنار هم توجه مصرفکنندگان را جلب میکنند. تب و تاب اولیه محصولات جدید فروکش کرده است، اما این به معنای محو شدن محصولات گیاهی نیست، بلکه بازار در حال گذار به سمت فناوریهای نسل جدید است.
تغییرات حجم فروش در بازار شیر لبنی و گیاهی
در ایالات متحده، آمارها نشاندهنده تغییرات ملموس در تقاضای بازار است. فروش شیرهای گیاهی با افت مواجه شده است، در حالیکه شیر لبنی رشد را ثبت کرده است. عامل اصلی این افت در بخش شیر گیاهی، کاهش فروش شیر بادام است که از حجم کل شیرهای گیاهی را تشکیل میدهد و با افت روبرو شده است.
سهم بازار و رفتار مصرفکنندگان محصولات لبنی
براساس دادههای Circana، شیر لبنی همچنان انتخاب اول و برتر مصرفکنندگان است. از خانوارها در طول سال حداقل یکبار شیر لبنی خریداری کردهاند. در مقابل، خرید شیر گیاهی با کاهش نسبت به سالهای قبل، به رسیده است.
در این میان، سهم افرادی که منحصراً محصولات گیاهی مصرف میکنند تنها حدود است. بنابراین، در حدود از مصرفکنندگان آمریکایی، محصولات گیاهی بهعنوان مکمل لبنیات سنتی مصرف میشوند که نشاندهنده رواج سبک زندگی فلکسترین (Flexitarian) است.
روندهای کلیدی در تولید جایگزینهای لبنی
مصرفکنندگان به دنبال نسل جدیدی از جایگزینها هستند که از نظر طعم و عملکرد به شیر واقعی نزدیکتر باشند، اما همچنان مزایایی چون بدون لاکتوز بودن و نداشتن منشأ حیوانی را حفظ کنند. سایر روندهای مهم بازار شامل تقاضا برای پروتئین بیشتر، حرکت به سمت برچسب تمیز (Clean Label) از طریق استفاده از مواد طبیعی، کاهش قند و چربی، و تمرکز بر پایداری زیستمحیطی است.
چشمانداز بازار جهانی پروتئینهای گیاهی
چه در محصولات لبنی سنتی و چه در جایگزینهای گیاهی، پروتئین همچنان اصلیترین فرصت بازار است. اگرچه میزان پروتئین در بیشتر جایگزینهای گیاهی از نمونههای لبنی پایینتر است، برخی برندها به مقادیر دورقمی (بر حسب گرم) در هر وعده دست یافتهاند. انتظار میرود با پیشرفت در فناوریهای پروتئین گیاهی و بهبود طعم و انحلالپذیری، ارزش بازار جهانی این محصولات تا سال 2030 به حدود 35 میلیارد دلار برسد.
همچنین، منابع پروتئینی نوظهور مانند باقلا (Faba bean) موجب بهبود عملکرد، ارتقای کیفیت پروتئین و پشتیبانی از ابتکارات پایداری میشوند و جزء مواد اولیه با برچسب تمیز به شمار میآیند.
فناوریهای نسل بعد و بازآفرینی بدون حیوان
تولیدکنندگان به دنبال راهکارهایی پایدار، مقرونبهصرفه، مقیاسپذیر و سازگار با زیرساخت فعلی کارخانههای لبنی هستند.
در همین راستا، شرکت NewMoo یک پایه مایع کازئین (Liquid Casein Base) توسعه داده است که برخلاف پودرها، دقیقاً مانند شیر در فرآیند تولید لبنی عمل میکند. این روش برخلاف فرآیندهای تخمیری یا کشاورزی مولکولی گیاهی (Plant Molecular Farming)، نیازی به مراحل پرهزینه جداسازی و تصفیه ندارد؛ بنابراین مقیاسپذیرتر و اقتصادیتر بوده و نیازمند تغییرات عمده در زیرساختها نیست.
در حالیکه شیرهای جایگزین سنتی در حال رسیدن به نقطه اشباع هستند، فناوریهای نسل جدید مانند کشاورزی مولکولی گیاهی، افقهای تازهای برای بازآفرینی پروتئینهای شیر میگشایند. آینده جایگزینهای لبنی از “جایگزینسازی” به “بازآفرینی لبنیات بدون حیوان” تغییر خواهد کرد؛ محصولاتی که از نظر طعم، عملکرد و تغذیه دقیقاً مشابه لبنیات واقعی هستند.
سؤالات متداول
۱. میزان رشد فروش شیر لبنی و افت شیر گیاهی چقدر بوده است؟
در ایالات متحده، شیر لبنی رشد فروش داشته است، در حالی که فروش شیرهای گیاهی با افت (به ویژه افت در شیر بادام) مواجه شده است.
۲. چه درصدی از خانوارها همچنان شیر لبنی مصرف میکنند؟
طبق دادههای آماری، از خانوارها حداقل یکبار در سال شیر لبنی میخرند، در حالی که این رقم برای شیر گیاهی است.
۳. فناوری پایه مایع کازئین (NewMoo) چه مزیتی برای کارخانههای لبنی دارد؟
این فناوری بدون نیاز به مراحل پرهزینه جداسازی و تصفیه در روشهای تخمیری، مقیاسپذیرتر بوده و با زیرساختهای فعلی کارخانههای لبنی کاملاً سازگار است.
سخن پایانی
با دستیابی فناوریهای نوین به مقیاس تولید بالا و برابری قیمتی با لبنیات سنتی، انتظار میرود موج جدیدی از محصولات بدون حیوان پدید آید. این محصولات دیگر صرفاً یک جایگزین نخواهند بود، بلکه بهعنوان رقیبی واقعی و همتراز با محصولات لبنی در قفسه فروشگاهها ظاهر خواهند شد.
